Wednesday, July 22, 2020

Serat Wedhatama Pupuh Kinanti


Serat Wedhatama

A. Serat Wedhatama

     Yaiku salah sawijining seratan Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Arya Sri Mangkunegara IV (KGPAA Sri Mangkunegara IV), Serat wedhatama ngandhut piwulang luhur kanggo mbangun budi pekerti.
Serat wedhatama duweni isi piwulang babakan budi pekerti utawa tumindak utama gerteni.
Serat wedhatama asale saka basa sansekerta, Wedhatama menurut kamuskawi-indonesia karangan  L. mardiwasito, saka tembung ''wedha'' kang tegese ilmu pangerten, lan tembung ''Tama'' kang tegese becik.
Miturut R. Tanojo tegese tembung ''wedhatama'' yaiku pepathokaning putra.
Di deleng saka tembung ''wedha'' tegese pepakem (patokan) lan tama utawa utama kang duwe teges anak. Pepathikaning putra tegese pathokan utawa pedoman kanggo putra lan putrine.

Serat wedhatama iku salah sawijining seratane Kanjeng Gusti Pangeran Adipati Aryo (KGPAA) Mangunegara IV Kang wujude tembang. Serat wedhatama ngemot tembang macapat yaiku pupuh pangkur, Sinom, Pocung, Gambuh lan kinanthi. Cacahe ana limang pupuh.


B. Pupuh Kinanthi

    1.      Padha gulangen ing kalbu,
            ing sasmita amrih lantip,
            aja pijer mangan nendra,
            kaprawiran den kaesthi pesunen sariranira,
            sudanen dhahar lan guling.
             
             Kalian biasakanlah megasah kalbu,
             agar (pikiranmu) tajam menangkap isyarat, 
             jangan hanaya selalu makan dan tidur, 
             jangkaulah sikap kepahlawanan, 
             latihlah dirimu dengan mengurangi makan dan minum.

    2.     Dadiya lakunireku,
            cegah dhahar lawan guling,
            lawan aja asukan-sukan,
            anganggoa sawatawis, ala watake wong suka,
            suda prayitnaning batin.

           Jadikan sebagai lelakon,
           kurangi makan dan tidur,
           jangan gemar berpesta pora,
           gunakan seperlunya (karena) tabiat orang yang gemar berpesta pora 
           adalah berkurangnya kepekaan batin.

    3.     Yen wus tinitah wong agung,
            aja sira gumunggung dhiri,
            aja raket lan wong ala,
            kang ala lakunireku,
            nora wurung ngajak-ajak, satemah anenulari.

           Jika kau sudah ditakdirkan menjadi pembesar,
           janganlah menyombongkan diri,
           jangan kau dekati orang yang memiliki tabiat buruk
           dan bertingkah laku tidak baik,
           sebab suka atau tidak suka
           (hal itu) akan menular padamu.

    4.     Nadyan asor wijilipun, 
            yen kelakuane becik,
            utawa sugih carita, carita kang dadi misil,
            iku pantes raketana, 
            darapon mundhak kang budi.

            Sekalipun berasal dari keturunan kelas bawah,
            namun memiliki kelakuan yang baik 
            atau memiliki banyak cerita yang berisi (berguna), 
            dia patut kau gauli, 
            (hal itu) akan menambah kebijaksanaanmu.

    5.     Yen wong anom pan wus tamtu, 
            manut marang kang ngadhepi, 
            yen kang ngadhep akeh bangsat, 
            nora wurung bisa anjuti, 
            yen kang ngadhep keh durjana, 
            nora wurung bisa maling.

            Jika masih muda, 
            biasanya mengikuti lingkungan, 
            jika di lingkungan itu banyak penjahat, 
            maka jahatnla ia. 
            Jika di lingkungannya banyak pencuri, 
            maka ia pun pandai mencuri.

    6.     Sanadyan ta nora melu, 
            pasthi wruh solahing maling, 
            kaya mangkono sabarang, 
            panggawe ala puniki, 
            sok weruha nuli bisa, 
            iku panuntuning eblis.

            Meskipun tidak ikut (mencuri)
            pasti mengetahui bagaimana cara mencuri. 
            Demikanlah (karakter) semua perbuatan jelek, 
            awalnya hanya tahu, 
            kemudian bisa melakukan, 
            itulah bujukan iblis.

    7.     Panggawe becik puniku, 
            gampang yen wus den lakoni, 
            angel yen durung kalakyan, 
            aras-arasen nglakoni, 
            tur iku den lakonana, 
            mupangati badaneki.

            Perbuatan yang benar itu akan mudah jika sudah dilaksanakan, 
            terasa sulit jika belum dilakukan, 
            enggan melaksanakan, 
            namun jika dilakukan (hal itu) akan bermanfaat bagi jiwa raga kita.

    8.     Yen wong anom-anom iku, 
            kang kanggo ing masa iki, 
            andhap asor kang den simpar, 
            umbag gumunggunging dhiri, 
            obral umuk kang den gulang, 
            kumenthus lawan kumaki.

            Para pemuda di masa sekarang 
            meninggalkan sopan santun dan rendah hati,
            sebaliknya mengumbar kesombongan dan tinggi hati.

    9.     Sapa sira sapa ingsun, 
            angalunyat sarta edir, 
            iku wewatone uga, 
            nom-noman adoh wong becik, 
            emoh angrungu carita, 
            carita ala miwah becik.

            Tidak mengenal teman satu sama lain, 
            kurang ajar, dan congkak, 
            itu juga kebiasaannya, 
            para pemuda menjauhi orang yang berperilaku baik, 
            tidak mau mendengar cerita yang baik maupun cerita yang jelek.

    10.  Cerita pan wus kalaku, 
           panggawe ala lan becik, 
           tindak bener ala lan ora, 
           kalebu jro cariteki, 
           mulane aran carita, 
           kabeh-kabeh den kawruhi.

           Adapun erita yang sudah terjadi, 
           adalah perbuatan baik dan buruk, 
           tingkah laku benar dan tidak               
           benar termasuk ke dalam jenis cerita, 
           oleh karena itu disebu cerita, 
           seluruhnya harus kau ketahui.

    11.    Mulane wong anom iku, 
            abecik ingkang taberi, 
            jejagongan lan wong tuwa, 
            ingkang sugih kojah ugi, 
            kojah iku warna-warna, ana ala ana becik.

            Oleh karena itu, 
            sebagai pemuda seharusnya rajin 
            berkomunikasi dan berembug dengan orang tua 
            yang banyak bicara. 
            Ingat, bicara itu banyak macamnya, ada yang baik, ada pula yang buruk.

    12.   Ingkang becik kojahipun, 
            sira anggoa kang pasthi, 
            ingkang ala singgahana, 
            aja sira anglakoni, 
            lan den awas wong akojah, 
            iya ing masa puniki.

            Pastikan kau ikuti pembicaraan yang baik, 
            yang kurang baik singkirkan, 
             jangan kau lakukan, 
             meskipun begitu, 
            di masa sekarang waspadalah setiap orang bicara.

    13.   Akeh wong kang sugih wuwus, 
            nanging den sampar pakolih, 
             amung badane priyangga, 
             kang den pakolehaken ugi, 
             panastene kang den umbar, 
             nora nganggo sawatawis.

             Banyak orang yang pandai bicara 
             namun pembicaraannya itu dibungkus 
             dengan maksud untuk mementingkan diri sendiri, 
              hanya dirinya yang diuntungkan, 
              mengumbar kedengkian tanpa batas.

    14.   Aja ana wong bisa tutur, 
            amunga ingsun pribadhi, 
            aja ana ingkang memadha, 
            angrasa pinter pribadhi, 
            iku setan nunjang-nunjang, 
            tan pantes den pareki.

             Jangan ada orang yang dapat berbicara 
             kecuali dirinya sendiri 
             dan jangan ada yang menyamai, 
             merasa paling pandai, 
             itu adalah perilaku setan, 
             tidak pantas kau dekati.

    15.    Sikakna di kaya asu, 
             yen wong kang mangkono ugi, 
            dahwen apan nora layak, 
             yen sira sandhinga linggih, 
            nora wurung katularan, 
            becik singkirana ugi.

            Jika kau temui orang seperti itu, 
            usirlah seperi kau menghalau anjing, 
            dia tak patut kau dekati apalagi menemaninya duduk, 
            niscaya kau akan ketularan, 
            lebih baik hindarilah.

    16.  Poma-poma wekasingsun, 
            mring kang maca layang iki, 
            lair batin den estokna, 
            saunine layang iki, 
            lan den bekti mring wong tuwa, 
            ing lair praptaning batin.

           Bagi yang membaca surat ini, 
            perhatikan dengan sungguh-sungguh nasihatku ini, 
            patuhilah secara lahir dan batin, 
            laksanakan apa yang tertulis dalam surat ini, 
            dan berbaktilah terhadap orang tua, 
            lahir dan batin.



C. Watak Tembang Kinanthi



Watake seneng, tresna asih, mitutura, nuladani, mula lumrahe kanggo menehi pitutur lan crita kang nalekane rasa tresna asih

Dikanthi-kanthi (diarahkan dan dibimbing) agar menjadi manusia sejati. Yang selalu menjaga bumi pertiwi. Pupuh kinanthi dalam serat wedhatama mengandung isi ajaran-ajaran tentang :

      1. Mempertajam perasaan / kepekaan perasaan agar menyingkirkan hawa nafsu supaya menjadi manusia yang berbudi luhur dengan cara bersemedi / bersepi-sepi dari keramaian agar mendapat ketenangan hati dan jiwa.

      2.  Agar selalu waspada untuk selalu mengetahui penghalang dalam hidup ( mawas diri) dan selalu menghilangkan keragu-raguan dalam hati supaya mantap dalam melangkah untuk berbuat kebaikan.

     3. Menghilangkan iri dengki, tidak berhati panas, tidak mengganggu orang lain, dan tidak 
melampiaskan hawa nafsu, namun hanya lah diam agar tenang.

88 comments:

  1. This comment has been removed by a blog administrator.

    ReplyDelete
  2. Intan salsabila zahro sudah membaca buk

    ReplyDelete
  3. Andreas Yunianto Setiyawan
    Hadir sudah mbaca tapi belum dirangkum

    ReplyDelete
  4. Septian agung budiman sudah baca bu

    ReplyDelete
  5. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  6. Mohon maaf, itu benar tembang kinanthi dalam serat wedhatama ? Mohon dicek sekali lagi. Setahu saya tembang kinanthi serat wedhatama bait pertama "mangka kanthining tumuwuh".

    ReplyDelete
  7. Itu tembang kinanthi dalam serat wulangreh, karena awalannya "padha gulangen ing kalbu"

    ReplyDelete
  8. Siti Hary Mubarokah sudah baca bu

    ReplyDelete
  9. Nur Cahyati XII MIPA sampon maos buk

    ReplyDelete
  10. M.dani syifa rizqi widisetya susah baca buk

    ReplyDelete
  11. Shinta Destian
    XII MIPA
    Sampun maos bu

    ReplyDelete
  12. Lfiana rinda passusanty
    XII MIPA SAMPUN BU

    ReplyDelete
  13. Agus Junaedi
    XII MIPA SUDAH BACA BU

    ReplyDelete
  14. Artha Magdalena Siregar XII MIPA sudah baca bu

    ReplyDelete
  15. This comment has been removed by the author.

    ReplyDelete
  16. Dina astriani
    XIIMIPA, sudah baca bu

    ReplyDelete
  17. Famella diah krisyaafami XII MIPA
    Sampun baca bu

    ReplyDelete
  18. Nabila Dwi Vianita
    Kelas:Xll MIPA
    Sudah baca bu

    ReplyDelete
  19. Yulianto dwi mulyadi
    Kelas: XII MIPA
    sudah baca bu

    ReplyDelete
  20. Angie aulia isvani
    Xll ips
    Mpon maos buk

    ReplyDelete
  21. Elfira Rahmawati kelas XII IPS sampun Maos Bu,

    ReplyDelete

Konsep Biologi untuk pembelajaran TKA Biologi Kelas XII

  🌳 Keanekaragaman Hayati Keanekaragaman hayati (Biodiversitas) adalah totalitas variasi kehidupan di bumi. Untuk analisis TKA, Anda wajib...